PEICHA’ARÂVOÍNTE
Ohai: David Galeano Olivera
“Peicha’arâvoínte”, “oikonte’arâvoi”,
“omanonte’arâvoíkuri”…
Ko’â ñe’ê niko py’ŷinte jaipuru. Vaicháku ndaikatuivavoi
jaiko umíva rehe’ŷ. Jahahápenteniko ñahendu ojepurúramo umi ñe’ê.
El fatalismo en
su pura esencia está enraizado en importante parte de nuestro ser de paraguayos
y es notable como lo está, medio camuflado, algo escondidito pero de que está
en y con nosotros, está.
Una
prueba fiel de ello lo constituyen, como ejemplo, las expresiones que encabezan
este escrito: “Peicha’arâvoínte”, “oikonte’arâvoi”, “omanonte’arâvoíkuri”…
Estemos
donde estemos, en el mercado, en el terere jere, en la oficina, en familia, en
la cancha, donde sea que sea, son expresiones subjetivas y fervorosamente
nuestras. Es un notable fenómeno psico-socio-cultural el nuestro, en relación
al señalado fatalismo o creencia en el destino prefabricado, que nos acecha y
nos toma entre sus garras en el momento preciso.
De
hecho, haber pasado por dos tremendas guerras, varias revoluciones y otras
tragedias hicieron mella en nosotros conduciéndonos a un proceso de aceptación
forzada de todas esas desgracias, resignándonos / escudándonos en el peicha’arãvoínte.
“Ani rejepy’apy, peicha’arâvoínte”. “Omanonte’arâvoíkuri,
javy’a’arâ katu ñande, ha’éniko ko’áĝa opytu’ûma”. “Anive nerasê che ra’y,
anive rembyasy upe mba’e, oikonte’arâvoíniko”, ko’âicha hamba’e niko ja’e ha
-añetehápe- jaipuru ha jaipuru ha mbeguekatúpe oja tu’u mbarete ñane apytu’ûme.
Mba’evevoi nañambyasýi. Oikóva guive, oikonte’arâvoi, ŷramo ndaha’emo’âivoi
tekove ko jaguerekóva.
Ha añetehápe, umi ñe’ê oike mbarete porâ ñane retâygua
akâme. Ñanemitâ, ñandetuja ha ñamano meve ha, amo hapópe, jagueroviaite so’o.
Upévare hi’â chéve mba’evevoi nañandepy’apýi ñandéve.
Ojehugui’arâmavoíniko ojehu, upévare ñañembotavýnte’arâ ha opáma. Ma’erâpiko
ñañemoakârasýta. Péicha niko ja’évajepi.
Todo
tiene que ocurrir “nomás luego”: la derrota de nuestro equipo de fútbol, la
muerte de un familiar, algún asalto, hasta el golpe del 2 y 3 de febrero, en
fín, todo. Total, “arriéro pórte-pe” se puede aguantar todo, porque de antemano
“che ro-avisa-porâkuri, nere-pená-inteniko cherehe”, “ha’evoíniko ndéve”,
“aikuaaporâkuri ojehutaha ha… ojehu”, “napépe hína, repotímaniko”, “Ko’áĝa
ndaikatuvéima rejapo mba’eve. Ehejántema Ñandejára pópe”, “Oîma Ñandejára
pópe”. No obstante, “ña’aguantava’erâ, ñande mboriahúko nañandepo’aivavoi”,
“mboriahu ha mbokajáre mante ho’áva aratiri”.
Y es así, no hay dudas, creemos en la predestinación y somos fatalistas. Peicha’arãvoínte…
Jepémo
péicha, jaha heseve mbeguekatu mbói jo’ópe

No hay comentarios:
Publicar un comentario