Lengua Guarani

Lengua Guarani
Ára Pyahu

domingo, 27 de enero de 2013

ACTO DE GRADUACIÓN EN EUSEBIO AYALA 2012

REPÚBLICA DEL PARAGUAY
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

GRADUACIÓN EN EUSEBIO AYALA
       El miércoles 9 de enero, a las 17:00 horas, la Regional Eusebio Ayala del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, realizó en el Auditorio de la Cooperativa La Barrereña Ltda de la Ciudad de Eusebio Ayala ex Barrero Grande (Departamento de Cordillera); el Acto de Graduación de los Profesores de Lengua Guarani y de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani, en dicha Regional. Participaron del acto el Lic. Calixto González, Presidente de la Cooperativa La Barrereña Ltda; el Prof. Juan Angel Barrios, del Comité de Educación de la misma Cooperativa; y los Lic. Deisy Cabrera y Antoliano Urbieta, docentes de la Regional. Oîkuri upépe ATENEO rérape ñane irû David Galeano Olivera ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuru upe tembiapo Mbo’ekuaahára Mariela Cabrera de Giménez.
Mbo'ehára pyahu 2012 Táva Eusebio Ayala-pe
Mbo'ekuaahára Mariela Cabrera de Giménez, ATENEO Sâmbyhyhára Eusebio Ayala-pe
Mbo'ehára Marta: ikatupyryveva'ekue iñirûnguéra apytépe
Mbo'ekuaahára Deisy Cabrera omotenondeva'ekue aty guasu
David Galeano Olivera ombohasa hemiandu opavavépe
Karai Calixto González, Cooperativa La Barrereña Ltda Motenondehára, oñe'ê porâ Guaraníme
Jeroky ñanemba'éva
Ijatyva'ekue
Cooperativa La Barrereña Ltda oipytyvô ha omombarete Guarani ñe'ême
       Maitei horyvéva opavavépe
David Galeano Olivera,
ATENEO Motenondehára
davidgaleanoolivera@gmail.com
ateneoguarani@tigo.com.py

ooo000ooo


GRADUACIÓN EN REPATRIACIÓN, KA'AGUASU, JUAN MANUEL FRUTOS, JOSÉ DOMINGO OCAMPOS, J. EULOGIO ESTIGARRIBIA Y RAUL ARSENIO OVIEDO 2012

REPÚBLICA DEL PARAGUAY
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

ACTOS DE GRADUACIÓN EN REPATRIACIÓN, KA’AGUASU, JUAN MANUEL FRUTOS, JOSÉ DOMINGO OCAMPOS, J. EULOGIO ESTIGARRIBIA Y RAÚL ARSENIO OVIEDO
GRADUACIÓN EN REPATRIACIÓN
       El martes 8 de enero de 2013, a las 07:00 horas, la Regional Repatriación del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, realizó en la Escuela Eugenio A. Garay de la Ciudad de Repatriación (Departamento de Ka’aguasu); el Acto de Graduación de los Profesores de Lengua Guarani y de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani, en dicha Regional. Participaron del acto el Lic. Rafael Martínez, Director de la Escuela Eugenio A. Garay, y la Lic. Felicia Vázquez, docente de la Regional. Oîkuri upépe ATENEO rérape ñane irû David Galeano Olivera, Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Concepción Acosta Gallardo, Reimundo Cañete Cáceres ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuru upe tembiapo Mbo'erekokuaahára Edit María Ezequiela Benítez Robertti.
Mbo'ehára pyahu 2012 Táva Repatriación-gua
Mbo'erekokuaahára Edit María Ezequiela Benítez Robertti, ATENEO Sâmbyhyhára Repatriación-me
Mbo'ehára pyahu ikatupyryveva'ekue oñe'êkuri iñirûnguéra rérape
David Galeano Olivera oñe'êkuri ATENEO rérape
Ijatyva'ekue
GRADUACIÓN EN KA’AGUASU
       Ese mismo martes 8 de enero, a las 09:00 horas, la Regional Ka’aguasu del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, efectuó en la Complejo Educativo Arami de la Ciudad de Ka’aguasu (Departamento de Ka’aguasu); el Acto de Graduación de los Profesores de Lengua Guarani y de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani, en dicha Regional. Participaron del acto los Lic. José Rubén Zarza y Francisco Martínez, docentes de la Regional. Oîkuri upépe ATENEO rérape ñane irû David Galeano Olivera, Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Concepción Acosta Gallardo, Reimundo Cañete Cáceres ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuru upe tembiapo Tembikuaajára Cecilio Ramón Coronel Gómez.
Mbo'ehára pyahu 2012 Táva Ka'aguasugua
Tembikuaajára Cecilio Ramón Coronel Gómez, ATENEO Sâmbyhyhára Táva Ka'aguasúpe
Mbo'ekuaahára Francisco Martínez omotenondékuri aty guasu
David Galeano Olivera, ATENEO Motenondehára Guasu
Ijatyva'ekue
GRADUACIÓN EN JUAN MANUEL FRUTOS
       Asimismo el martes 8 de enero, a las 11:30 horas, la Regional Juan Manuel Frutos del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, llevó a cabo en su local propio ubicado en la Ciudad de Juan Manuel Frutos ex Pastoreo (Departamento de Ka’aguasu); el Acto de Graduación de los Profesores de Lengua Guarani y de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani, en dicha Regional. Participó del acto la Mg. Manuela Vera de Cáceres, docente de la Regional. Oîkuri upépe ATENEO rérape ñane irû David Galeano Olivera, Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Concepción Acosta Gallardo ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuru upe tembiapo Mbo’erekokuaahára Ramón Brígido Cáceres Vázquez.
Mbo'ehára pyahu 2012 Táva Juan Manuel Frutos-pe
Mbo'erekokuaahára Ramón Brígido Cáceres Vázquez, ATENEO Sâmbyhyhára Táva Juan Manuel Frutos-pe
Temimbo'e ikatupyryveva'ekue Mbo'esyry Kuaa'ypýpe
David Galeano Olivera ohendukákuri hemiandu
Ijatyva'ekue
GRADUACIÓN EN JOSÉ DOMINGO OCAMPOS
       Posteriormente, ese martes 8 de enero, a las 15:00 horas, la Regional José Domingo Ocampos del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, realizó en el Polideportivo Parroquial de la Ciudad de José Domingo Ocampos (Departamento de Ka’aguasu); el Acto de Graduación de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani en dicha Regional. Participaron del acto los Lic. Javier Espinosa y Nancy Cabrera, docentes de la Regional. Oîkuri upépe ATENEO rérape ñane irû David Galeano Olivera, Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Concepción Acosta Gallardo ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuru upe tembiapo Mbo’erekokuaahára Fermín Cabrera.
Omohu'âvakue imbo'esyry 2012-pe Táva José Domingo Ocampos-pe
Mbo'erekokuaahára Fermín Cabrera, ATENEO Sâmbyhyhára Táva José Domingo Ocampos-pe
Mbo'ekuaahára pyahu Sergio oñe'êkuri iñirûnguéra rérape
Mbo'ekuaahára Javier Espinosa omotenondékuri aty guasu
David Galeano Olivera oñe'êkuri ATENEO rérape
Puraheihára Los Amigos
Mitakuña'i jerokyhára Camila ha Luján Mbo'ekuaahára Nancy Cabrera ndive
Ijatyva'ekue
Ijatyva'ekue
GRADUACIÓN EN J. EULOGIO ESTIGARRIBIA
       También ese martes 8 de enero, a las 17:00 horas, la Regional J. Eulogio Estigarribia del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, llevó a cabo en el Polideportivo Municipal de la Ciudad de J. Eulogio Estigarribia ex Campo 9 (Departamento de Ka’aguasu); el Acto de Graduación de los Profesores de Lengua Guarani y de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani, en dicha Regional. Participaron del acto el Lic. Víctor Luis Cabrera López, Supervisor Administrativo del Ministerio de Educación; y los Lic. José Rubén Zarza y Luis Alberto Fleitas, docentes de la Regional. Oîkuri upépe ATENEO rérape ñane irû David Galeano Olivera, Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Concepción Acosta Gallardo ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuru upe tembiapo Mbo’erekokuaahára Reimundo Cañete Cáceres.
Mbo'ehára pyahu 2012, Táva J. Eulogio Estigarribia-pe
Mbo'erekokuaahára Reimundo Cañete Cáceres, ATENEO Sâmbyhyhára Táva J. Eulogio Estigarribia ha Táva Raúl Arsenio Oviedo-pe
Mbo'ekuaahára José Rubén Zarza omotenondékuri aty guasu
David Galeano Olivera oñe'êkuri opavavépe
Ijatyva'ekue
GRADUACIÓN DE LA REGIONAL RAÚL ARSENIO OVIEDO
       Finalmente, ese martes 8 de enero, a las 18:00 horas, la Regional Raúl Arsenio Oviedo del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, desarrolló en el Polideportivo Municipal de la Ciudad de J. Eulogio Estigarribia ex Campo 9 (Departamento de Ka’aguasu); el Acto de Graduación de los Profesores de Lengua Guarani y de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani, en dicha Regional. Participaron del acto el Lic. Víctor Luis Cabrera López, Supervisor Administrativo del Ministerio de Educación; y los Lic. José Rubén Zarza y Luis Alberto Fleitas, docentes de la Regional. Oîkuri upépe ATENEO rérape ñane irû David Galeano Olivera, Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Concepción Acosta Gallardo ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuru upe tembiapo Mbo’erekokuaahára Reimundo Cañete Cáceres.
Mbo'ehára pyahu 2012 Táva Raúl Arsenio Oviedo-pe
Mbo'ehára Richard ikatupyryveva'ekue iñirûnguéra apytépe
Arami, Ana ha Reimundo
       Maitei horyvéva opavavépe                               

David Galeano Olivera,
ATENEO Motenondehára
davidgaleanoolivera@gmail.com
ateneoguarani@tigo.com.py

ooo000ooo


GRADUACIÓN EN SAN PEDRO DEL PARANA 2012

REPÚBLICA DEL PARAGUAY
ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

GRADUACIÓN EN SAN PEDRO DEL PARANA
       El jueves 3 de enero de 2013, a las 09:00 horas, la Regional San Pedro del Parana del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, realizó en el Colegio Nuestra Señora de Ka’akupe de la Ciudad de San Pedro del Parana; el Acto de Graduación de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani en dicha Regional. Ver anterior acto de graduación en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/actos-de-graduaci-n-en-...). Oîkuri upépe ATENEO rérape ha ombosako’íkuru upe tembiapo Tembikuaajára Serafina Haidée Villalba Gómez.
Tembikuaajára Serafina Haidée Villalba Gómez, ATENEO Sâmbyhyhára San Pedro del Paranáme
Temimbo'e oñe'êva'ekue iñirûnguéra rérape
Ipahápe, jeroky ñanemba'éva
       Maitei horyvéva opavavépe       
                                                  
David Galeano Olivera,
ATENEO Motenondehára
davidgaleanoolivera@gmail.com
ateneoguarani@tigo.com.py

ooo000ooo


domingo, 6 de enero de 2013

FIESTA EN KAMBAKUA EN HOMENAJE A SAN BALTASAR

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
Maitei horyvéva opavavépe
David Galeano Olivera

LOS TAMBORES DE KAMBA KUA SUENAN HOY PARA HOMENAJEAR A SAN BALTASAR

En tributo a San Baltasar, la comunidad Loma Campamento se vistió de fiesta y al son de los tambores ofrecieron dos citas artísticas. Una fue frente a la capilla María Auxiliadora y la otra, en el club 6 de Enero.

Foto Carlos Benítez UH
Por Sergio Noé
snoe@uhora.com.py / @sergionoe

       El tradicional Festival Kambakua se desarrolló anoche (sábado 5 de enero de 2013), a partir de las 21.00, en la explanada de la capilla María Auxiliadora (Capitán Rivas y 6 de Enero), del barrio Loma Campamento, Kamba Kua, de la Zona Norte de Fernando de la Mora.

       El espacio está ubicado a 200 metros del club 6 de Enero, anterior sede del espectáculo. La entrada para el show, que reunió a varios artistas, costó G. 20.000. La propuesta fue organizada por el Grupo Tradicional Kamba Kua, que realizó la 22.ª edición del festival, en tributo al santo patrono San Baltasar.

       ARTISTAS. La organización contó con su Grupo Tradicional Kamba Kua, compuesto por su ballet y sus tamborileros, quienes compartieron sus típicos bailes, además de compartir escenario con varios artistas nacionales.

       Al encuentro artístico se unieron el Grupo Generación, de Villarrica; el cantante Ricardo Flecha, Los Ojeda, Los Alfonso, Catalino Argüello, Yoryi Torales, Quemil Yambay, Los Orrego, Los Pardos Libres de Emboscada, Javier Vargas El Trovador del Paraguay, Francisco Russo, el requintista José Martínez, Americanta, el Trío Ñasaindy, Mario Casartelli y Renacer, de Villarrica.

       Se sumaron también el Ballet Vivencias, de Zeballos Cué, y el momento de humor estuvo a cargo de los comediantes Jagua ha Pirãi y Carlitos Vera.

       ESPECIAL. La cantante Mariví Vargas también compartió con el Ballet del Grupo Tradicional Kamba Kua, dirigido por Lázaro Medina, proponiendo un número especial del tema Negritud de colores. "Esta propuesta es un cuadro artístico de música latinoamericana y afro, donde se fusionan el teatro, la danza y el canto", indicó Medina.

       Añadió que el Grupo Tradicional Kamba Kua "está evolucionando constantemente", ya que emprende muchas actividades artísticas durante el año. "Estamos agregando más cosas al grupo, como la parte cantada y algunas coreografías teatrales -que antes no se hacían-, que hacen alusión a cómo se vivía en África", comentó el director artístico.

       Explicó que el toque de los tambores presidirá la gala en la víspera de San Baltasar, donde diez tamborileros compartirán con los grupos invitados.

       "Es una fusión de todos los artistas, donde se involucra a muchos músicos con parte de la comunidad Kamba Kua", señaló Medina.

       El ballet anfitrión presenta sus ancestrales danzas con su particular y colorido vestuario de rojo y amarillo, en medio de antorchas y bailando al ritmo de los tambores.

       Unos 100 bailarines de la agrupación ofrecen los tradicionales bailes Santo Sapatu, Kuarahy, Tuja'i, Guarimba Galopa, San Baltasar y Pitiki Pitiki, el más frenético de sus bailes, en donde participan niños y jóvenes de la comunidad Loma Campamento.

       EL CLUB 6 DE ENERO SE REVISTE DE RITMO Y ALGARABÍA
       Ayer también se ofreció un festejo paralelo en el barrio Loma Campamento, de Fernando de la Mora, en el club 6 de Enero. En este evento, que contó con apoyo de grupos vecinales, participaron variados artistas, como Los Basaldúa Grupo Cantares, el Ballet Kyre'y, Juan Carlos Oviedo y los Hermanos Acuña, y otros más. Animó la cita el Grupo Tradicional San Baltasar, uno de los organizadores del evento.
ooo000ooo
Leer relacionado al tema Kambakua: "Eduardo Nocera en el ATENEO, siguiendo a Artigas", en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/eduardo-nocera-en-el-at...)
Del Pilar Medina Ayala, de Kambakua; Eduardo Nocera y David Galeano Olivera

sábado, 5 de enero de 2013

LOS TRES REYES MAGOS, EN GUARANI

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI
Maitei horyvéva opavavépe
David Galeano Olivera

LOS TRES REYES MAGOS – MBOHAPY KARAI IMBA'EKUAÁVA
       El día 6 de enero, de cada año, vienen los Tres Reyes Magos (Melchor, Gaspar y Baltasar) y dejan en cada hogar paraguayo un regalo para cada niño o niña que se portaron bien durante todo el año. Ese día, la gran alegría se ve reflejada en el rostro de cada niño, que en los días previos escribieron su cartita pidiendo un regalo a los Tres Reyes Magos y que en la noche del 5 de enero rezaron y pusieron sus zapatitos al lado del Pesebre y además prepararon la palangana con agua y pasto para los cansados camellos. A continuación, el texto bíblico que recuerda la historia de los Tres Reyes Magos cuando fueron a adorar al Niño Jesus. Ára 6 jasyteî jave, ñavô ary, oújepi hikuái umi Mbohapy Karai Arandu (Melchor, Gaspar ha Baltasar) ha ogueru jopoimimi mayma mitâ’i térâ mitâkuña’í ñane retâyguávape, hekomarangatuva’ekue pe ary pukukue javeve. Pe ára, vy’a tuichavéva omyenyhê opaite mitâmimi rova; ha’ékuéra niko upe mboyve ohaíkuri ikuatiañe’ê ojerurehápe jopói umi Mbohapy Karai Arandúpe ha pe 5 jasyteî pyhare oñembo’e ha omoî isapatu Tupâra'yro ykére ha upéicha avei omyenyhê y ha kapi’ípe peteî kanéka upégui hoy’u haĝua umi kaméllo ikane’ôitéva. Ko’ápe, pe moñe’êra omombe’úva umi Mbohapy Karai Arandu rembiasakue ohóroguare ohechakuaávo Tupâra’ýpe.
EN CASTELLANO
       Jesús había nacido en Belén de Judá durante el reinado de Herodes. Unos Magos que venían de Oriente llegaron a Jerusalén preguntando: “¿Dónde está el rey de los judíos recién nacido?. Porque hemos visto su estrella en el Oriente y venimos a adorarlo”.
       Herodes y toda Jerusalén quedaron muy alborotados al oír esto.
       Reunió de inmediato a los sumos sacerdotes y a los que enseñaban la Ley al pueblo, y les hizo precisar dónde tenía que nacer el Mesías. Ellos le contestaron: «En Belén de Judá, pues así lo escribió el profeta: Y tú, Belén, tierra de Judá, no eres en absoluto la más pequeña entre los pueblos de Judá, porque de ti saldrá un jefe, el que apacentará a mi pueblo, Israel”.
       Entonces Herodes llamó en privado a los Magos, y les hizo precisar la fecha en que se les había aparecido la estrella. Después los envió a Belén y les dijo: “Vayan y averiguen bien todo lo que se refiere a ese niño, y apenas lo encuentren, avísenme, porque yo también iré a rendirle homenaje”.
       Después de esta entrevista con el rey, los Magos se pusieron en camino; y la estrella que habían visto en el Oriente iba delante de ellos, hasta que se detuvo sobre el lugar donde estaba el niño. ¡Qué alegría más grande: habían visto otra vez la estrella!. Al entrar a la casa vieron al niño con María, su madre; se arrodillaron y le adoraron. Abrieron después sus cofres y le ofrecieron sus regalos de oro, incienso y mirra.
       Luego se les avisó en sueños que no volvieran donde Herodes, así que regresaron a su país por otro camino.
GUARANÍME
       Hesu oikove ypy Belén-pe, Judea-pegua táva, Herodes ramoguare mburuvicha guasu upe tetâme. Upéramo oĝuahê Jerusalén-pe kuarahy resêguio umi Karai Imba'ekuaáva oikóva oma’ê povyvy mbyjakuérare, ha oporandu hikuái: “moôpiko oime pe Judea-guakuéra ruvicha guasu oikove ypy ramo va’ekue?. Rohecha iñapysê imbyja ha roju romomba’eguasúvo”.
       Mburuvicha guasu Herodes ojepy’apyete upéva ohendúvo, ha upéicha avei ojehu opa Jerusalen-guápe.
       Mburuvicha guasu ohenoiuka pa’i ruvichakuérape ha umi Tupâ ñe’ê mbo’ehárape, ha oporandu chupekuéra mamópa oikoveypýtahina pe Tupâra’y. Ha’ekuéra he’i “Belén-pe, táva Judea-peguápe, péicha voi ohaiva’ekue peteî maranduhára: Ndékatu Belén, Judea-gua, ndaha’éi ku michîvéva tavaguasukuéra ko yvypegua apytépe; ndehegui osêta mburuvicha guasu ha oisâmbyhýtava che retâ Israel”.
       Upéramo Herodes ohenói kirirîhamete umi Karai Imba'ekuaávape kuarahy resêvoyguápe, ha ha’ekuéra rupi oikuaa porâ araka’etépa osêra’e pe mbyja. Upéi omondo chupekuéra Belén-pe, ha he’i: “Tapeho amo ha peporandu ikatuháicha pe mitâ rehegua, ha pejuhu vove pechemomarandu, ikatuhaĝuáicha che ave aha amomba’eguasu chupe”.
       Péicha he’ipávo chupekuéra mburuvicha guasu, umi Karai Imba'ekuaáva oho hikuái. Ha pe mbyja ohechava’ekue osê kuarahy resême, oho henonderâkuéra opyta peve pe mitâ oikoha ári. Umi Karai Imba'ekuaáva, ohechávo pe mbyja ovy’aiterei hikuái. Oĝuahêvo, oike upe mymba karuhápe ha ohecha pe mitâkuimba’emi isy ndive; ha oñesû omomba’eguasu chupe hikuái. Upéi ikarameĝuakuéragui oguenohê itaju, mba’eryakuâ ha mírra ha oikuave’ê chupe hikuái. Upe rire iképe oje’e chupekuéra anivéma haĝua ohasa Herodes renda rupi. Aipórô ojevy hikuái hetâme ambue tape rupi…
(Oñenohê “Biblia mombe’upy mitâme ĝuarâ” – Sociedad Bíblica Paraguaya – 2000)

ooo000ooo
Ahechakuaávo – Dedicado a:
Ale
y
Fer
ooo000ooo
Ver 6 DE ENERO, de CLEMENTINO OCAMPOS, por el Dúo QUINTANA ESCALANTE y edición de Alicia Galeano, en (http://www.youtube.com/watch?v=1KGLfCP5MwU)

viernes, 4 de enero de 2013

KÁSO ÑEMOMBE’U: MBORIAHU RYĜUATÂ KÁSO

KÁSO ÑEMOMBE’U
MBORIAHU RYĜUATÂ KÁSO
Ohai: David Galeano Olivera

       Opaichagua káso niko oĩ. Sapy’ánte ndajagueroviaséi umi mba’e ojehúva; áġakatu, ojehuha, ojehu. Péicha jave chemandu’a karai Hilario ha hogayguakuéra rehe. Ha’ekuéra niko oikova’ekue, ñepyrũrãme, Itakyrýpe. Upépe omba’apo hikuái ikokuépe. Mandyju ha manduvi niko umi mba’e oñemitỹkakuaavéva, ohepyme’ẽ haġua. Avei, tembi’urã oñemitỹ: mandi’o, avati ha ambue kóga ha yvamimi.

 
       Oiko porã hikuái, imboriahu ryġuatã. Hilario ha hembireko ña Carmen omongakuaa irundy mitã kyrakyra, mokõi kuimba’e ha’e... mokõi kuña. Irundyve oikejepékuri Itakyry mbo’ehaópe. Imarangatu hikuái, upevakuére ojehayhuetereivoi upe tava’ípe.

       Jepérõ upéicha ha jaikuaaháicha, opaichagua niko ñaime yvy ape ári: tekove marangatu ha avei tekove ñaña. Nimbora’e upeichaiténte avei Itakyrýpe. Heta tapicha ohayhu añete Hilario ha hogayguakuéra­pe ha’e... oira’e avei ohayhu’ỹva ichupekuéra.

       Péicha ndaje, peteĩ ko’ẽ, ojuhu hikuái juky iñasãiva hóga jerere. Osẽ ha ohohápente, hóga jerére, juky mante ojuhu. Oñemondýivoi ha’ekuéra, oñembo’e avei ha upéi ohypýi ykaraipyrépe. Ña Carmen oitypeíkuri ha ombyatypa peteĩ vosápe, ha’e... ka’arupytũ rupi oñotỹkuri iména ndive kuarahy reike gotyo.

       Upeichavérõ jepe, upe ára guive nosẽporãvéi mba’eve chupe­kuéra. Ña Carmen jeko oúkuri hasykatuetévoi. Hilario katu ojuhúkuri irundy hymba vaka oñekarãi ha huguypáva, upéi omanombáva’ekue ichugui. Ha’e oñangareko aja hembireko ha umi hymba vakáre, ysokuéra oñemohyġuatãkuri imandyjutýpe. Upeichaite jekoraka’e ojehúkuri.

       Vaípeko ojehecha hikuái. Iñambuepaite hekovekuéra. Peteĩ pohã­nohára chae he’ikuri chupekuéra: “Mba’e vai niko ojejapo penderehe. Ndaha’éi vyrorei. Che ndachepu’akamo’ãi hese. Pehayhúramo pende rekove ha pene ñemoñare, pehóva’erã ko’águi ha pya’e ave. Pepytá­ramo ko’ápe ikatu pemanomba; pehóramo katu, ikatu peñakãrapu’ãjey”.

       Pya’e jeko Hilario ha ipehẽnguekuéra ojapyhýkuri ijaomimi ha oje’ói Itakyrýgui. Mombyryvoi oho upégui, Karaguataýpe. Upépe ojo­gapo vaivai ha upéicha avei, heta ára ndaje ohasa asy. Yvýpe hamba’e oke ha okaru. Hilario ha itaýra ypykue oikékuri omba’apo peteĩ Mandyjutýpe. Mbeguekatúpe ojoguajeýkuri tupa, apyka, mesa, umíva.

       Upeichahárupi ndaje, peteĩ ka’arupytũ, Hilario -ou rire imba’apohágui- oguapýkuri itapỹi rovái okay’u hembireko ndive ha oñomongetaháguihina, hesaho hikuái peteĩ karréta nandíre, ohasáva ohóvo ha jeko oġuahẽvo peteĩ mbokaja tuja renondépe -namomby­rýiva hogakuéragui- oguetékuri  Hilario ha ña Carmen resa renon­dégui.

       “Mba’épiko péva”, he’íje hikuái ojupe. Mokõive ndaje imandu’ákuri upérõ umi hogaykeregua ñe’ẽnguére. Ha’ekuéra niko omombe’úmiva’erã Hilario ha ña Carmen-pe Karaguatay iporaha ha’e… sapy’apy’a ojeju­huha upépe Pláta Yvyguy. Ñorairõ Guasu rapekuevoi niko raka’e.

       Ambue ka’arupytũ ojehujeýkuri upe mba’e ha upeichaite avei mbohapy ára. Upépe ae niko Hilario oikũmby porã ñepyrũ upe mba’e. “Oiméne niko kóva hína Pláta Yvyguy mba’e”, he’íjekoraka’e hembire­kópe ha ombojoapy: “ko’ẽramo jajo’óta”. Upe ára irundyhápe Hilario ndohói omba’apo. Opytákuri ha hembireko ha ita’ýra ypykue ndive ohókuri Mbokaja tuja oĩha meve. Ogueraha hikuái peteĩ jo’oha ha oñepyrũ ojo’o. Pya’evoi ndaje ojuhu peteĩ karameġua’i. Onohẽraka’e hikuái ha oipe’ávo ojuhu hyepypegua omimbipáva, nimbora’e Pláta Yvyguy hína. Ovy’aiterei hikuái, jepérõ upéicha nomombe’úikuri mavavetépe. Oguerokirĩnte hikuái.

       Mbohapy ára rire jeko Hilario osẽkuri ohopa heseve Brasil-pe ha upépe ohepyme’ẽkuri. Heta pirapire ndaje oñeme’ẽkuri chupe. Upégui ou rire, ojoguákuri hogarã Paraguaýpe. Ko’aġaite peve oiko ko’ápe. Ipirapire heta jepiveguáicha ha’e... kakuaa omba’apo.

       Añetetémbora’e upe he’iva’ekue chupekuéra pohãnohára chae: “Pehóramo, ikatu peñakãrapu’ãjey”. Ha añetehápe, upeichaite oiko hesekuéra. Mba’e vai rire, mba’e porã manteva’erã, péicha niko oje’evavoíjepi.



jueves, 3 de enero de 2013

KÁSO ÑEMOMBE'U: JASY JATERE NIKO HOVATAVÝHINA

KÁSO ÑEMOMBE’U: JASY JATERE NIKO HOVATAVYHÍNA
Ohai: David Galeano Olivera
Leer original (hacer clic) en (http://lenguaguarani.blogspot.com/2013/01/kaso-nemombeu-jasy-jatere-niko.html)

       Peteî karai, hembireko ha ita'yramimi oikova'ekue Ysyry Sakâme, tava'i oîva Ka'asapápe. Upépe ojogapókuri hikuái ha omba'apo kokuépe. Mbohapy mitâ jeko oguereko, ha mbohapyve iñakâhatâ, hetia'e ha hesâi. Kalo'i ndaje upe iñakâhatâvéva umi mbohapy mitâ'i apytépe. Ndojoguaiete Robertito ha Maria'ípe; ko'â mokôi katu imarangatuvevoi. Kalo'i ndopytái peteî hendápe. "Sevo'i", he'imiva'erâ chupe umi iñirûmimi. Sapy'ánte katu okañýmiva'erâ hógagui. Oho ha ka'arupytû rupi oujey. Péicha jave ndaje heta oipo'ómi; isy ohogue'ómiva'erâ hetyma ha heviro'óre typycha hû. Upeichavérô jepe, ndoúi ha ndohói Kalo'ípe, vaicháku noñanduivavoi isy térâ itúva ñenupâ. "Cháke, peichaháguinte Jasy Jatere ndereraháne ha nembotavyraíne", he'ímiva'erâ hikuái chupe, omondýi haĝua mitâ'i akâhatâitépe.


       Upéinte niko peteî asaje, ohendu hikuái oturuñe'ê sapy'apy'áva hóga jerére. Upe mba'e oñandu avei isy ha itúva, ha ñembojaruhápe jeko he'íkuri Kalo'ípe: "Háke, aipóva hína Jasy Jatere ndererahaséva. Aníke remýi ko'águi. Sapy'ami rire ndaje opu'âkuri Kalo'i túva ha ndojuhúi ita'yra'ípe: "Moôjeýmapa oiméne oho. Pévape  hi'â  chéve jajokuava'erâ ani haĝua omýi; upéicharô añoite opytáta ogapýpe", he'ijekoraka'e ndojuhúimarô Kalo'ípe. Opu'â avei upérô karai rembirekomi, ha mokôive oñepyrûkuri oheka Kalo'ípe. Okañyetékuri. Iñipytûma katu ha ne'írânte ojuhu hikuái chupe. Ndokéi ndaje upe pyhare. Hetaitereirasa oheka hikuái ha mamove ndojuhúi mitâ'i akâhatâme.

       Mbohapy ára haguépe ndaje, peteî karai oĝuahê ha omombe'u chupekuéra moôpa ojuhúkuri peteî mitâ'i ojoguanungáva Kalo'ípe. Pya'épeko oho hikuái ipiári ha -añetehápe- ojuhúkuri Kalo'ípe itavyraiete, ojerejekohína peteî yvyraróre, poñyháme. Ndaikatuvéi jeko oguata, ha noñe'êkuaavéi avei. Naimandu'avéi  itúva  ha  isýre.  Ohupi karrétape ha ogueraha hikuái hógape. Ko'aĝaite peve péicha oiko. Ndokueravéi. Jasy Jatere ndaje oñembohorýkuri hese. Péicha he'i Ysyry Sakâygua ha... upépe opa.