Lengua Guarani

Lengua Guarani
Ára Pyahu

lunes, 9 de octubre de 2017

ÑANDUTI ÁRA - DÍA DEL ÑANDUTI

ITAUGUA - SEGUNDO DOMINGO DE OCTUBRE
DÍA DEL ÑANDUTI – ÑANDUTI ÁRA
Ohai: David Galeano Olivera
I
Ñanduti niko ha'e
Ñane retâ mba'ete
Mba'ejegua porâite
Itaguápe ojaitypóva
Ha hetaite tapichápe
Ome'êva mba'apo.


II
Kakuaáva ha mitâva
Vy'a ha kunu'û pópe
Kyre'ŷme oha'ânga
Opaichagua ta'ânga
Ndaijojaháiva porâme
Ñandu ty joguahaite.

III
Néike tetâygua
Jahayhúke ñanduti
Ha'égui ñanemba'e
Ñane â ombohetia'éva
Ogapy ombojeguáva
Ha ñane retâ ombohorýva.


ooo000ooo


ACERCA DEL SIGNIFICADO DE ÑANDUTI

          Con el transcurrir de los años, llegué a consultar a muchas personas, sobre todo de más edad, acerca del significado de la palabra “ñanduti” y la versión más aceptada es que significa “tela de araña” por la analogía o semejanza con el tejido de ñanduti. Las arañas (ñandu) producen una secreción o sustancia (ty) y con ella forman la tela de araña (ñanduty) que por degeneración o degradación fonética pasó a pronunciarse ñanduti, ya que la vocal “y” no existe en castellano y su pronunciación se tornó difícil para los hablantes hispanos siendo, finalmente, pronunciada como “i”, de ahí “ñanduti”.


ooo000ooo





domingo, 8 de octubre de 2017

MBORAYHU RYRU

MBORAYHU RYRU
Ohai: David Galeano Olivera
I
Mitâra'ymíngo
Mba'e iporâvéva
Ha ijojaha'ŷva
Ñandéve ome'êva
Tupâ, Ñande Ru.
Kuña, kuimba'e,
Taha'eha'éva
Umívango hína
Vy'a me'êha
Mborayhu meme
Mborayhu ryru
Mborayhu pytu
Ñande Ru pytu.


II
Rova apu'a
Pukavy he'êva
Rete kyrŷimi
Ma'ê roryete
Resa jajaipa
Vaichantevoi
Ohesapepáva
Ñande rekove.
Hory ñane â
Ñande jyva ári
Jahupi jave,
Ñaimo'âvoi
Ñanemyenyhêva
Mborayhu añetégui
Ha ombopiro'ýva
Ñane korasô.

III
Mborayhu,
Tesâi,
Tetia'e,
Kunu'û,
Vy'a,
Kyre'ŷ,
Ha'e umi mba'e
-Hetave apytépe-
Nde rekovemíme
Tupâ omyenyhêva
Ha omoĝuahêva
Mayma tapichápe
Oipotágui umíva
Ohenonde'a
Mayma rekove.
Ajépa iporâ
Ajépa omimbi
Ajépa ojajái
Mitâra'ymi
Tekove ypy
Tekove añete
Tekove katu
Ñande Ru pytu

(Adri-pe ĝuarâ)

ooo000ooo





LA LEYENDA DE MAMÁ - SY MOMBE'UPY

LA LEYENDA DE MAMÁ – SY MOMBE'UPY
Ohai Guaraníme: David Galeano Olivera
       Cuenta una antigua leyenda que un niño antes de nacer le dijo a Dios: "Me dijeron que me vas a enviar a la Tierra, ¿Cómo viviré tan pequeño e indefenso que soy?". Peteî mombe'u ymaiteguarépe ndaje peteî mitâra'ymi oporandúkuri Tupâme: “Oje'éngo chéve nde chemondotaha yvýpe, mba'éichatepa aikóta upépe ko che chemichî ha cheañomíva”.


       Dios le dijo: "Entre muchos ángeles escogí uno para ti, que te está esperando, él te cuidará". Tupâ he'i chupe: “Heta che rembijokuái apytégui aiporavókuri peteî nemba'erâ, nera'ârôtava upépe ha oñangarekótava nderehe”.

       Y el niño prosiguió: "Pero dime Dios, aquí en el cielo no hago más que cantar y sonreir, eso basta para ser feliz". Ha mitâ ombojoapy “Ha eremína chéve Tupâ, ko yvágapengo aiko apuraheihápe ha pukavýpe, péva piko nome'êima chevy'apavê haĝua”.

       Y Dios le contestó: "Tu ángel te cantará, te sonreirá todos los días y tú sentirás su amor y serás feliz". Ha Tupâ ombohovái chupe “Ne ñangarekohára niko opurahéita ha opukavýta ndéve opaite ára ha nde reñandúta imborayhu ha nevy'apavêta”.

       El niño le dijo: "Y ¿cómo entender, Dios lo que la gente me hable si no conozco el extraño idioma que hablan los hombres?". Mitâ he'i chupe: “Ha, mba'éichapa che Tupâ aikûmbýta umi tapicha he'ítava chéve, chéngo naikûmbýi upe ñe'ê ha'ekuéra oipurúva”.

       Dios le respondió: "Tu ángel te dirá las palabras más dulces que puedas escuchar y con mucho amor y cariño te enseñará a hablar". Tupâ ombohovái chupe: “Ne ñangarekohára niko he'íta ndéve umi ñe'ê he'êvéva ha mborayhu pópe ha kunu'ûme nembo'éta iñe'ê”.

       El niño dijo: "Y ¿qué haré Dios cuando quiera hablar contigo?". Dios le respondió: "Tu ángel te juntará las manitos y te enseñará a orar". Mitâ he'i: “Ha mba'e ajapóta Tupâ che añe'êse jave nendive”. Tupâ ombohovái: “Ne ñangarekohára omoñondivéta nde po mokôive ha nembo'éta mba'éichapa reñembo'eva'erâ chéve”.

       El niño volvió a decir: "He oído que en la Tierra hay hombres malos ¿Quién me defenderá?". Dios le contestó: "Tu ángel te defenderá aún a costa de su propia vida". Mitâ he'ijey: “Ahendúvaniko upe yvórape oîha heta tekove ñaña. Mávapa chepysyrôta”. Tupâ he'i chupe: “Ne ñangarekohára nepysyrôta ha ome'êta hekove jepe nderehe”.

       El niño le dijo: "Pero estaré siempre triste, porque no te veré más Dios". Mitâ he'i chupe: “Chéngo aikóta tyre'ŷme tapiaite ko ndorohechamo'âvéimava Tupâ”.

       Y Dios cariñosamente le dijo: "Tu ángel te hablará de mi y te enseñará el camino para que regreses a mi; aunque tú te alejes, yo siempre estaré contigo". Ha Tupâ kunu'û pópe he'i chupe: “Ne ñangarekohára oñe'êtajepi ndéve cherehe ha ohechaukáta ndéve pe tape ndererujeýtava cherendápe; jepémo reikomombyrýta chehegui, che akóinte aiméta nendive”.

       En ese instante una gran paz reinaba en el cielo, ya se oían voces terrestres y el niño presuroso repetía suavemente. "Dios, Dios, si me voy al menos dime su nombre, cómo se llama mi ángel". Upe jave peteî py'aguapy ndetuichapajepéva ojaho'i yvága ha oñehendúma ñe'êmimi yvoragua ha pe mitâ py'araĝéme he'i jeyjey mbeguemi. “Tupâ, Tupâ, ahámango'aína, eremína chéve che ñangarekohára réra”.

       Dios le contestó: "Su nombre no importa, tu le llamarás MAMÁ". Tupâ ombohovái chupe: “Ani rejepy'apy hérare, ehenóinte chupe CHE SY”.

ooo000ooo

Escuchar LA LEYENDA DE MAMÁ – SY MOMBE'UPY, en (https://mx.ivoox.com/es/leyenda-mama-guarani-audios-mp3_rf_21331492_1.html)




jueves, 5 de octubre de 2017

LA LENGUA GUARANI Y LOS 406 AÑOS DE YUTY

LA LENGUA GUARANI Y LOS 406 AÑOS DE YUTY
       El martes 3 de octubre del 2017, a las 9 horas, la MUNICIPALIDAD DEL DISTRITO DE YUTY llevó a cabo la CONFERENCIA “LA LENGUA GUARANI Y SU ACTUALIDAD – GUARANI ÑE'Ê KO'AĜAGUA”, a cargo del Dr. David Galeano Olivera, Director General del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI. La ceremonia -realizada en el marco de los festejos de los 406 años del distrito- tuvo lugar en la sala de reuniones de la Intendencia Municipal de la Ciudad de Yuty y contó con la presencia del Intendente, Lic. Ever Vera Dávalos; asimismo, concurrieron concejales municipales, funcionarios, supervisores administrativos y pedagógicos zonales del MEC, docentes y estudiantes de Lengua Guarani. La coordinación general del acto estuvo a cargo del Concejal Municipal, Dr. Angel Javier Segovia, quien es también el Director de la Regional Juty del ATENEO.

Intendente Municipal, Ever Vera, David Galeano Olivera y el Concejal Dr. Angel Javier Segovia

       Upe atýpe Mbo'ehára David Galeano Olivera omyesakâkuri heta mba'e Guarani ñe'ê ha rekoguigua. Imandu'a ha omyesakâkuri umi tenda réra. Avei araka'épa ojepuru umívape: “kua”, “ty – ndy” ha “y”. Upéi ombohysýikuri umi ára porâ ha ára vai ohasava'ekue Guarani ñe'ê ñane retâ rembiasa pukukue javevépe. Upe rire, Mbo'ehára David Galeano Olivera omombe'úkuri moô moôpa oñembo'ehína ñane Avañe'ê ñane retâme ha ambue tetâ rupi. Omyesakâ avei mba'érepa tekotevê oñembo'e ñane Avañe'ê ha ipahápe omombe'u avei mba'eichaitépa oî Guarani ñe'ê ñandutípe.

       Cabe destacar que el actual Intendente del Distrito de Juty, Lic. Ever Vera Davalos, es estudiante de la Licenciatura en Lengua Guarani de la Regional Juty del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI. Por otra parte, conviene mencionar que el ATENEO, a través de la gestión de su Director Regional, Dr. Angel Javier Segovia, formó -en más de 20 años de ininterrumpida y fructífera actividad- a cerca de setecientos docentes de Lengua Guarani que hoy aplican la enseñanza bilingüe en las instituciones escolares de la zona.

       ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI rérape romoĝuahè ore jehechakuaa ha ore aguyje Mb. Ever Vera Dávalos ha Tkj. Angel Javier Segovia-pe orepepirûhaguére roime haĝua Táva Juty ha Francisco Maragantu vy'a guasúpe. Upéicha avei, ATENEO rérape romoĝuahê heta vy'apavê Tava Jutýpe ombotýre 406 ary.

       Maitei horyvéva opavavépe.

David Galeano Olivera,
ATENEO Motenondehára Guasu




Intendente Municipal, Ever Vera Dávalos

Concejal Municipal y Director Regional del ATENEO, Dr. Angel Javier Segovia

Ijatyva'ekue


El programa de festejos de los 406 años


Táva Róga renondépe


Juty Tupâo


4 de octubre: Francisco Marangatu ára

ooo000ooo





ooo000ooo

Leer JORNADA SOBRE GUARANI, EN SANTÍSIMA TRINIDAD, en (http://lenguaguarani.blogspot.com/2017/10/jornadasobre-lengua-guarani-en-asuncion.html)



miércoles, 4 de octubre de 2017

DAVID GALEANO OLIVERA: PREMIO TEKO MARÂE'Ŷ - 2017

DAVID GALEANO OLIVERA: PREMIO TEKO MARÂE'Ŷ - 2017
       El miércoles 4 de octubre de 2017, a las 10 horas, la RED CULTURAL entregó su máxima distinción anual, el PREMIO “TEKO MARÂE'Ŷ - 2017” AL DR. DAVID GALEANO OLIVERA, Director General del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, junto a otros destacados referentes sociales. La ceremonia, realizada en el Centro Cultural de la República El Cabildo (Avda. República y Chile - Asunción), fue encabezada por el Señor Cándido Alberto Brizuela, Presidente de la Red Cultural del Paraguay, acompañado por la Escribana Margarita Morselli, Directora del citado centro cultural. Galeano fue distinguido en la Categoría: Cultura, Gestión Cultural y aporte al Idioma Guarani.

David Galeano Olivera

       Upe aty guasúpe Red Cultural ohechakuaákuri heta tapicha katupyrýpe akóinte omba'apóva hikuái ombotuichavévo ñane retâ ha umíva apytépe upe jehechakuaa ohupytýkuri avei Mbo'ehára David Galeano Olivera ymaite guive omba'apóva kane'ô'ŷre Guarani ñe'ê rayhupápe. Tenonderâite, ojepurahéikuri Ñane Retâ Purahéi Guasu, upéi oñe'êkuri karai Cándido Alberto Brizuela, ojeheróva El Colibrí, ha omotenondéva Red Cultural ha kuñakarai Margarita Morselli, omyakâva El Cabildo. Upe rire katu oñehenóima peteîteî umi ojeporavova'ekue oipyhy haĝua ko jopói guasu.

       Entre las personalidades e instituciones distinguidas se encuentran, por ejemplo: el programa El saber va contigo y su director, Humberto Rubín; el programa Tradición y Cultura; la abogada Kattya González, la Lic. Iris Cardozo, el Señor Sergio Velázquez, el Dr. Rafael Ruíz Gaona, la Sra Alda Carreras, y el promotor y difusor del idioma Guarani David Galeano Olivera.- La distinción fue otorgada a ellos por “por su buen comportamiento en la sociedad, su gran espíritu de solidaridad y servicio para con los demás, y su dedicación a la gran Nación Paraguaya”. El premio fue declarado de interés institucional por el Ministerio del Interior, declarado de interés departamental por la Gobernación de Central, y declarado de interés municipal por la Municipalidad de Luque.

       ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI rérape rome'ê ore aguyjevete ha ore jehechakuaa Red Cultural-pe omomba'eguasúre Mbo'ehára David Galeano Olivera rembiapo.

       Maitei horyvéva opavavépe.

Dra. Zulma Beatriz Trinidad Zarza,
Vicedirectora del ATENEO.




Cándido Alberto Brizuela, Presidente de la Red Cultural


Jehechakuaa


Selva Acosta, Sabina Núñez de Galeano, David Galeano Olivera, Norma Galeano Núñez


Kuatia'atâ


Los distinguidos


Javier Yubi recibiendo la distinción en nombre del Programa El saber va contigo y en representación de Don Humberto Rubín


Dr. Rafael Ruíz Gaona


Abog. Kattya González


Sergio Velázquez


Iris Cardozo


Alda Carreras

Marta ndive Puhoe Azul y Oro-gua

David Galeano Olivera, Cándido Alberto Brizuela ha Rafael Ruíz Gaona

ooo000ooo


ooo000ooo
 
Leer DISTINCIÓN ANTERIOR - DOCTOR HONORIS CAUSA – ISBA, en (http://lenguaguarani.blogspot.com/2017/09/doctores-honoris-causa-del-instituto.html)



DAVID GALEANO OLIVERA 04-10-17 PREMIO TEKO MARAE'Ŷ