Lengua Guarani

Lengua Guarani
Ára Pyahu

jueves, 16 de enero de 2020

CHE JARÝI (MI ABUELA) 16-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

CHE JARÝI (MI ABUELA)

CHE JARÝI (MI ABUELA)
Ohai: David Galeano Olivera
I
Kuña porâ,
Kuña pyapy,
Upéva nde
Che jaryimi.
Rekakuaa
Amo okaháre
Nderetia'e,
Repyryrỹi,
Py'arorýpe
Nde reiko
Ko arapy
Rembojegua.
 

II
Peteî ára
Nememby
Ndaipóri ndéicha
Ovy'avéva.
Mitâmi
Rehayhuetéva
Upevahína
Che rumi.
Peê mokôi
Ojoapére
Opa mba'e
Pehasa
Iporâva
Ha ivaíva
Oñondive
Pembohovái

III
Upéi che ru
Ikaria'y
Ha peichahápe
Oikuaa
Kuña porâ,
Kuña juky
-Upevahína
Che symi-
Ikorasôme
Oiketéva
Ha hese
Osê omenda
Ha mokôive
Ndereraha
Hendivekuérama
Reiko.

IV
Mokôive
Rehe ae
Peteî ára
Chereñói,
Upe guivéngo
Roikuaa ha
Che rekovépe
Reikete
Che jarýi
Marangatu.
Nde jyva
Árima aiko
Ha nde póre
Añeñandu.
Nendive akakuaa
Ha chéve reme'êmba.
Apáyvo
Chemorambosa.
Asaje
Chemongaru.
Ha ka'aruete
Chembojahu,
Chemoryakuâ,
Chemonde
Ha resê chemoguata.
Pyhare
Chemoñeno
Ha cherovasávo,
Pukavýpe
Chereja.

V
Pevahína mandu'a
Ndehegui
Aguerekóva,
Che jarýi
Rohayhuetéva,
Che korasô
Ruguaitépe
Hatâite roñongatúva
Ha che aikove aja
araka'eve ndopamo'âiva.
Tupâme ajerure
Ijykére tandereko
Upe hetâ porâitépe
Ha Ha'e omoneívo
Peteî ára
-Ág̃a oipota vove-
Nde ánga ha chemba'e
Tojojuhu vy'apópe
Ha toiko vy'apavême

(Chemandu'ávo Juliana Benítez rehe, che jarýi)

ooo000ooo




jueves, 9 de enero de 2020

REINALDO JULIÁN DECOUD LARROSA

PROF.DR. REINALDO JULIÁN DECOUD LARROSA
Ohai: David Galeano Olivera
       Reinaldo Julián Decoud Larrosa nació en la Ciudad de Asunción, República del Paraguay; el día 9 de enero del año 1911. Tercer hijo de Leopoldo Decoud Bogado y Digna Larrosa Ferreira. Los padres de Reinaldo fallecieron antes que él cumpliera un año y fue criado por su tía Anita, en la Ciudad de Concepción. Reinaldo Julián Decoud Larrosa heñóikuri Táva Paraguaýpe, Paraguay Retâme, ára 9 jasyteî ary 1911-pe. Leopoldo Decoud Bogado ha Digna Larrosa Ferreira ñemoñare mbohapyha. Reinaldo ru ha sy omanókuri ha'e omboty mboyve peteî ary ha itia Anita, oikóva Táva Concepción-me omongakuaákuri chupe.


       Al Dr. Decoud Larrosa se deben -entre muchas otras cosas- la definición de la Gramática Guarani (fonología, morfología, sintaxis y semántica) que sirve de base a la enseñanza del Guarani. En el año 1944 inició la enseñanza del Guarani en la Carrera de Letras de la actual Facultad de Filosofía UNA y en el año 1956, Decoud Larrosa también fue el artífice en la incorporación del Guarani en el Colegio Nacional de la Capital y luego en otras instituciones como el Colegio Militar y la Escuela de Arte Escénico. En el año 1961, el Dr. Decoud Larrosa fundó el Instituto de Lingüística Guarani del Paraguay (formalizado en el año 1966) que hoy lleva su nombre y que empezó, en 1971, a formar a los primeros profesores de Lengua Guarani del Paraguay. El Instituto de Lingüística Guarani del Paraguay es hoy una institución de educación superior, con rango universitario, reconocida por Ley 3252 / 2007. En 1967, Decoud Larrosa presentó un pedido multisectorial a la Convención Nacional Constituyente para reconocer al Guarani como Idioma Oficial del Paraguay. Producto de esa solicitud fue la incorporación del Guarani como Lengua Nacional. En el año 1972 logró la creación de la Licenciatura en Lengua Guarani en el Instituto Superior de Lenguas. Decoud Larrosa también fue médico, teólogo, filósofo, psicologo y a él se debe la traducción del Nuevo Testamento al Guarani con el nombre de Jopare Pyahu, lo mismo que, la versión en idioma Guarani del Himno Nacional Paraguayo. También fue un ilustre ex-combatiente de la Guerra del Chaco. Entre los continuadores más reconocidos de la labor de Decoud Larrosa se encuentran el Prof.Dr. Almidio Milciades Aquino Arguello y el Prof.Lic. Pedro Moliniers Giménez (+). Karai arandu Reinaldo Julián Decoud Larrosa niko hetaiterei mba'e ojapókuri Guarani rayhupápe ha hembiapo rupive omohenda ñane Avañe'ême umi tenda ijyvatevéva rupi. Ary 1944-pe ombo'e'ypýkuri ñane ñe'ê Guarani Letras-pe ko'ág̃a oîva Facultad de Filosofía UNA-pe ha upe rire ary 1956-pe hese ae Guarani ñe'ê oikékuri Colegio Nacional de la Capital-pe ha ambue mbo'ehaokuérape. Mbo'ehára Decoud Larrosa omoheñóikuri Instituto de Lingüística Guarani del Paraguay 1961-pe (oñemboajéva'ekue ary 1966-pe), ha'éva Guarani mbo'ehárarâ mbo'ehao ypykue ñane retâme ha ko'áĝa oikóva ichugui mbo'ehaovusu. Ha'e omotenondékuri tembiapo guasu ojeroike hag̃ua Guarani ñe'ê Ñane Retâ Léi Guasúpe, ary 1967. Avei ary 1972.pe ha hese ae Guarani ñe'ê oikékuri Instituto Superior de Lenguas-pe. Decoud Larrosa rembiapokue avei pe Guarani Ñe'êtekuaa ko'ag̃aite peve ojepurúva. Upéicha avei, ha'e ombohasákuri Ñandejára Ñe'ê Guaraníme ha ombohérakuri Jopare Pyahu ha avei ombohasa Guaraníme, Ñane Retâ Purahéi Guasu. Decoud Larrosa oñorairôjepékuri Cháko Ñorairôme ha upépe ojehecharamókuri chupe heko marangatúre. Ha'éngo avei pohânohára, tupâkuaahára, arandukuaahára ha apytu'ûkuaahára; hetave mba'e apytépe. Hemby gueterei ñane retâ ruvichakuérape peteî mba'e ha upéva hína peteî jehechakuaa tuicháva upe karai joheipyrépe omombareteva'ekue Guarani ñe'ê rekove. Hembiapo'ŷre, Guarani ñe'ê noîmo'âikuri oîháme ko'áĝa.

       Reinaldo Julián Decoud Larrosa se casó con Esther Harris en el año 1955 y adoptaron tres hijos: Andrés, Fabia y Rubén. Él falleció en la Ciudad de Asunción, República del Paraguay, el día 1 de noviembre del año 1972. Reinaldo Julián Decoud Larrosa omendákuri Ester Harris-re ary 1955-pe ha omongakuaa iñemoñaréramo mbohapy mitâme: Andrés, Fabia ha Rubén. Ha'e omanókuri Táva Paraguaýpe, Paraguay Retâme, ára 1 jasypateî ary 1972-pe.

ooo000ooo

Ver Himno Nacional en Guarani, de Reinaldo Decoud Larrosa, en (https://www.youtube.com/watch?v=jmK7D-4d5tg)



sábado, 4 de enero de 2020

DAVID GALEANO OLIVERA 04-01-2020 EMBOTY APU'A EMOÑEPYRŨ HAG̃UA AMBUE - C...

LOS TRES REYES MAGOS, GUARANÍME 04-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

LOS TRES REYES MAGOS

LOS TRES REYES MAGOS
Ohai: David Galeano Olivera
I
Dos mil años hace
Que 3 Reyes Magos salieron
Y con emoción sigueron
A la misteriosa Estrella
Que a Belén los llevó
Hasta el mágico pesebre
Donde nació el Niño Dios
Y él le ofrecieron
Su máxima riqueza
Oro, incienso y mirra
Para celebrar su venida
Plena de amor y paz


II
Ha jepe ymaite ojehu
Péina ág̃a peve
Mborayhu ha vy'apópe
Jaromandu'a oñondive
Pe ára guasuete.
Peteîteî jaheka
Ka'avove'i porâite
Ha heseve ñamopu'â
Tupâra'y roga'i
Mbytépe oî Hesu,
Hose ha isy María
Ha mymbami opaichagua
Ijerére hyakuâ
Mbokaja poty jera
Ha yva hi'ajupáva

III
Y dos milenios después
La magia continúa
Niños con rostros felices
Sus cartitas escriben
Y al llegar la noche previa
Con alegría preparan
Pasto y agua a los camellos
Tras encender la vela
Su plegaria elevan
Al pequeño Niño Jesús
Y sus zapatitos ponen
Esperando el regalito.

IV
Upéinte iko'ê sapy'a
Ha mitâmimi opu'âmba
Vy'a, sapukái pa'ûme
Jahecháma chupekuéra
Ijopói ipopekuéra
Ápe ha pépe oho
Ohechauka opavavépe.
Ndaiporichéne yvy ári
Pe áragui tuichavéva.
Upévare che angirû
Ndéve péina ajerure
Anietéke jaheja
Mitâmimi jopoi'ỹre
Ha ñande rekove opa peve
Taimbareteve pe arete.
Ha Tupâme jajerure
Akóinte tombou
3 Karai Mba'ekuaápe
Ára pahaite peve
Oguerúvo mitâmimíme
Jopói porâite asy
 

ooo000ooo

Ver LOS TRES REYES MAGOS, en (https://www.youtube.com/watch?v=bBUOyisZKjg)




jueves, 2 de enero de 2020

MOMBE'U ARAREÑOIGUIGUA - HISTORIA NAVIDEÑA 02-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

CHIQUITUNGA 02-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

KUIMBA'E HA KUÑA - EL HOMBRE Y LA MUJER 02-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

SY MOMBE'UPY - LA LEYENDA DE MAMÁ 02-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

JEKUPYTY - SOLIDARIDAD 02-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

NDENTEVOI REJE'APO - ERES EL RESULTADO DE TI MISMO 02-01-2020 DAVID GALE...

FELICIDAD - VY'APAVẼ 01-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

IRLANDA-GUA JEHOVASA 01-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA

ME SIENTO FELIZ - AÑEÑANDU VY'APÓPE 01-01-2020 DAVID GALEANO OLIVERA