Lengua Guarani

Lengua Guarani
Ára Pyahu

sábado, 20 de noviembre de 2021

SEÑALÉTICA UNIVERSITARIA, EN GUARANI

 SEÑALÉTICA UNIVERSITARIA

MBO’EHAOVUSU MARANDU’APE

Ohai: David Galeano Olivera

Leer original (hacer clic) en (https://lenguaguarani.blogspot.com/2021/11/senaletica-universitaria-en-guarani.html)

Leer también en (https://dgaleanolivera.wordpress.com/2021/11/20/senaletica-universitaria-en-guarani/)


- Asamblea Universitaria = Mbo’ehaovusu Amandajevusu

- Asambleista = Amandajevusuhára

- Presidente de la Asamblea Universitaria = Mbo’ehaovusu Amandajevusu Ruvicha

- Vicepresidente de la Asamblea Universitaria = Mbo’ehaovusu Amandajevusu Ruvicha Riregua

- Secretario de la Asamblea Universitaria = Mbo’ehao Amandajevusu Pytyvõhára

- Sala de la Asamblea Universitaria = Mbo’ehaovusu Amandajevusu Koty

 

- Consejo Superior Universitario = Mbo’ehaovusu Amandaje

- Presidente del Consejo Superior Universitario = Mbo’ehaovusu Amandaje Ruvicha

- Vicepresidente del Consejo Superior Universitario = Mbo’ehaovusu Amandaje Ruvicha Riregua

- Secretario del Consejo Superior Universitario = Mbo’ehao Amandaje Pytyvõhára

- Consejero = Amandajehára

- Consejero Representante docente = Amandajehára Mbo’ehára rerapegua

- Consejero Representante de egresados = Amandajehára Omohu’ãva rerapegua

- Consejero Representante estudiantil = Amandajehára Temimbo’e rerapegua

- Comisión = Aty

- Presidente de la Comisión = Aty ruvicha

- Titular = Ha’etéva

- Suplente = Myengoviaha

- Sala del Consejo Superior Universitario = Mbo’ehaovusu Amandaje Koty

 

- Rectorado – Motenondeha Guasu

- Rector / Rectora = Motenondehára Guasu

- Vicerrector / Vicerrectora = Motenondehára Guasu Riregua

- Rectorado = Motenondehára Guasu Renda

- Gabinete = Mbohuparenda

- Dirección de Coordinación = Moñondiveha Sãmbyhyha

- Director de Coordinación = Moñondiveha Sãmbyhyhára

- Jefatura de Gabinete = Mbohuparenda Myakãha

- Jefe de Gabinete = Mbohuparenda Myakãhára

- Secretaría de Gabinete = Mbohuparenda Pytyvõha

- Secretario de Gabinete = Mbohuparenda Pytyvõhára

- Asesoría de Relaciones Públicas = Tekove Ñangarekokuaa Mbohapeha

- Asesor de Relaciones Públicas = Tekove Ñangarekokuaa Mbohapehára

 

 

- Secretaría General = Pytyvõha Guasu

- Secretario General = Pytyvõhára Guasu

- Secretario = Pytyvõhára

- Dirección de Relaciones Institucionales y Comunicaciones = Mbo'ehaovusugua Ñangarekokuaa ha Momaranduha Sãmbyhyha

- Director de Relaciones Institucionales y Comunicaciones = Mbo'ehaovusugua Ñangarekokuaa ha Momaranduha Sãmbyhyhára

- Comunicaciones = Momaranduha

-Dirección de Comunicaciones = Momaranduha Sãmbyhyha

-Director / a de Comunicaciones = Momaranduha Sãmbyhyhára

- Convenios = Ñoñe'ẽme'ẽ

- Dirección de Convenios = Ñoñe'ẽme'ẽ Sãmbyhyha

- Director / a de Convenios = Ñoñe'ẽme'ẽ Sãmbyhyhára

- Archivo = Kuatiarenda

- Talento Humano = Mba’apohára

- Dirección General de Talento Humano = Mba’apohára Sãmbyhyha Guasu

- Director General de Talento Humano = Mba’apohára Sãmbyhyhára Guasu

 

- Dirección General Académica = Tekombo’egua Sãmbyhyha Guasu

- Director / a General Académica = Tekombo’egua Sãmbyhyhára Guasu

- Dirección de registro y expedición de diplomas - Kuatia'atã ñemboguapy ha Ñeme'ẽ Sãmbyhyha

- Director de registro y expedición de diplomas - Kuatia'atã ñemboguapy ha Ñeme'ẽ Sãmbyhyhára

- Dirección de homologaciones de títulos extranjeros y convalidaciones - Kuatia'atã pytagua ñemoneĩ ha ñemboaje Sãmbyhyha

- Director de homologaciones de títulos extranjeros y convalidaciones - Kuatia'atã pytagua ñemoneĩ ha ñemboaje Sãmbyhyhára

- Dirección de Centro de Innovación Educativa - Tekombo’e Ñembopyahurã Aty Sãmbyhyha

- Director de Centro de Innovación Educativa - Tekombo’e Ñembopyahurã Aty Sãmbyhyhára

- Dirección de Biblioteca Central - Arandukakoty Guasu Sãmbyhyha

- Director de Biblioteca Central - Arandukakoty Guasu Sãmbyhyhára

- Dirección de apoyo académico y calidad educativa - Tekombo’e jekoha ha mbo'engatu Sãmbyhyha

- Director de apoyo académico y calidad educativa - Tekombo’e jekoha ha mbo'engatu Sãmbyhyhára

 

- Escuela de Postgrado = Mbo’ehao Yvetevéva

- Coordinación de Investigación = Tembikuaareka Moñondiveha - Coordinación de Extensión - Myasãiha Moñondiveha

- Dirección General de Planificación = Aponde’a Sãmbyhyha Guasu

- Director General de Planificación = Aponde’a Sãmbyhyhára Guasu

- Dirección General de Extensión = Myasãiha Sãmbyhyha Guasu

- Director General de Extensión = Myasãiha Sãmbyhyhára Guasu

- Dirección de Bienestar Institucional = Mbo’ehaovusu Tekoporãrã Sãmbyhyha

- Director de Bienestar Institucional = Mbo’ehaovusu Tekoporãrã Sãmbyhyhára

 

- Dirección General Administrativa = Mohendakuaa Sãmbyhyha Guasu

- Director General Administrativo = Mohendakuaa Sãmbyhyhára Guasu

- Dirección de Finanzas = Virupurukuaa Sãmbyhyha

- Director de Finanzas / Director Financiero = Virupurukuaa Sãmbyhyhára

- Infraestructura y Fiscalización = Tembipuru ha Ñangarekoha

- Contabilidad = Papapykuaa

- Contabilidad = Papapykuaahára

- Rendición de Cuentas = Mba’ejogua Mboguapyha

- Giraduría = Virurerekua

- Girador = Virurerekuára

- Perceptoría = Virumono’õha

- Perceptoría = Virumono’õhára

- Control interno = Terekua Hyepygua

- Presupuesto = Mba’erepykuaa

- Unidad Operativa de Contrataciones (UOC) = Mba’e’apo Mongu’eha Renda (MbMR)

- Beneficios y Remuneraciones = Aporepykue ha Tepyme’ẽha

- Gestión Administrativa = Mbohapekuaa Mboajeha

- Gestión Financiera = Virupurukuaa Mboajeha

- Gestión de Control Preventivo = Ñangareko Renonde’a Mboajeha

- Dirección General de Servicios = Mba’e’apoha Sãmbyhyha Guasu

- Director General de Servicios = Mba’e’apoha Sãmbyhyhára Guasu

- Auditoría Interna = Jesarekoha Hyepypegua

- Auditor Interno = Jesarekohára Hyepypegua

- Unidad de Aseguramiento de la Calidad = Mba’ekatu Me’ẽha Renda

 

- Dirección General Jurídica = Tekomo’ã Sãmbyhyha Guasu

- Director General Jurídico = Tekomo’ã Sãmbyhyhára Guasu


- Relaciones Internacionales = Mbojoajuha Tetãitandi

 

- Plan Estratégico Institucional = Mbo’ehaovusu Aponde’a Poravopyre

 

- Facultad = Aranduo

- Decano de la Facultad = Aranduo Motenondehára

- Vicedecano = Motenondehára Riregua

- Secretaría General de la Facultad = Aranduo Pytyvõha Guasu

- Secretario General de la Facultad = Aranduo Pytyvõhára Guasu

- Mesa de Entrada = Kuatia Jeikeha Renda

- Dirección Académica = Tekombo’egua Sãmbyhyha

- Director Académico = Tekombo’egua Sãmbyhyhára

- Dirección Administrativa = Mohendakuaa Sãmbyhyha

- Director Administrativo = Mohendakuaa Sãmbyhyhára

- Patrimonio = Mba’eteeita

 

- Consejo Directivo = Aranduo Amandaje

- Presidente del Consejo Directivo = Aranduo Amandaje Ruvicha

- Vicepresidente del Consejo Directivo = Aranduo Amandaje Ruvicha Riregua

- Secretario del Consejo Directivo = Aranduo Amandaje Pytyvõhára

- Consejero = Amandajehára

- Consejero Representante docente = Amandajehára Mbo’ehára rerapegua

- Consejero Representante de egresados = Amandajehára Omohu’ãva rerapegua

- Consejero Representante estudiantil = Amandajehára Temimbo’e rerapegua

- Comisión = Aty

- Presidente de la Comisión = Aty ruvicha

- Titular = Ha’etéva

- Suplente = Myengoviaha

- Sala del Consejo Directivo = Aranduo Amandaje Koty

 

- Carrera = Arandurape

- Dirección de Carrera = Arandurape Sãmbyhyha

- Director de Carrera = Arandurape Sãmbyhyhára

- Coordinación de Carrera = Arandurape Moñondiveha

- Coordinador de Carrera = Arandurape Moñondiveha

- Secretaría de la Carrera = Arandurape Pytyvõha

- Secretario de la Carrera = Arandurape Pytyvõhára

- Jefatura de Estudios = Ñemoarandu Myakãha

- Jefe de Estudios = Ñemoarandu Myakãhára

- Jefatura de Evaluación = Kuaara’ã Myakãha

- Evaluador = Kuaara’ãhára

- Sede = Tenda

 

- Profesor / a = Mbo’ehára

- Profesor Titular = Mbo’ehára ruvicha

- Profesor Adjunto = Mbo’ehára ykeregua

- Profesor Asistente = Mbo’ehára moirũhára

- Profesor Ayudante / Auxiliar = Mbo’ehára Pytyvõhára

- Profesor Encargado de Cátedra = Mbo’ehára Arygua

- Profesor Contratado = Mbo’ehára Sapy’agua

- Profesor Emérito = Mbo’eharapavẽ

- Profesor - Doctor Honoris Causa = Mbo’ehára – Tembikuaajára Hecharamombýva

- Profesor – Visitante = Mbo’ehára Mbohupáva

 

- Alumnos Extranjeros =Temimbo’e Pytaguáva

- Alumnos, estudiantes = Temimbo’e

- Egresado = Omohu’ãva

- Seguimiento de Egresados = Omohu’ãva rapykueho

 

- Primer Curso = Mbo’esyry Peteĩha

- Segundo Curso = Mbo’esyry Mokõiha

- Tercer Curso = Mbo’esyry Mbohapyha

- Cuarto Curso = Mbo’esyry Irundyha

- Quinto Curso = Mbo’esyry Poha

- Sexto Curso = Mbo’esyry Poteĩha

- Semestre = Arymbyte

- Año = Ary

- Curso = Mbo’esyry

- Sección = Vore

- Turno Mañana = Pyharevegua / Turno Tarde = Ka’arugua / Turno Noche = Pyharegua

- Curso Presencial = Mbo’esyry Mbo’ehaópe

- Curso a distancia = Mbo’esyry mombyry guive

- Sala de Profesores = Mbo’ehára Koty

- Sala de informática = Ayvurenda Koty

- Práctica = Apora’ã

- Salón auditorio de la Facultad = Aranduo Kotyvusu

- Coordinación de Calidad Institucional = Tekombo'e Porã moñondiveha

- Extensión Universitaria = Mbo'ehaovusu Myasãiha

- Coordinación de Postgrado = Ñemorandu yvatevegua Moñondiveha

- Coordinador de Postgrado = Ñemorandu yvatevegua Moñondivehára

- Coordinación de investigación = Tembikuaareka Moñondiveha

- Coordinador de investigación = Tembikuaareka Moñondivehára

- Coordinación de Bienestar Estudiantil = Temimbo’e Tekoporãrã Moñondiveha

- Coordinador de Bienestar Estudiantil = Temimbo’e Tekoporãrã Moñondivehára

- Baños = Koty’i (Baño de hombre = Kuimba’e koty’i / Baño de mujer = Kuña koty’i)

- Dirección de Talento humano = Mba'apoharakuéra Sãmbyhyha

- Director de Talento humano = Mba'apoharakuéra Sãmbyhyhára

- Perceptoría de la Facultad = Aranduo Virumono’õha

- Perceptor de la Facultad = Aranduo Virumono’õhára

 

- Dirección de Tecnología e Innovación = Aporekokuaa ha Mba’epyahu Sãmbyhyha

- Director de Tecnología e Innovación = Aporekokuaa ha Mba’epyahu Sãmbyhyhára

 

- Asesoría Jurídica = Tekomo’ã Mbohapeha

- Asesor Jurídico = Tekomo’ã Mbohapehára

 

- Relaciones Internacionales = Mbojoajuha Tetãitandi

 

- Red Académica = Tekombo’egua Aty

- Plan Estratégico Institucional de la Facultad = Aranduo Aponde’a Poravopyre

 

- Planta baja = Ogajo’a ypy

- Primer piso = Ogajo’a Peteĩha

- Paraninfo = Kotyruvicha

- Auditorio = Kotyvusu

- Sala de Reuniones = Atyrã Koty

- Suministro y Compras = Mba’eme’ẽ ha Mba’ejogua

- Area de Funcionarios = Mba’apohára Renda

- Encargado de Area = Tenda Rerekua

- Equipo de Desarrollo = Tenonde’a Aty

- Editorial = Monguatiaha

- Secretaría Ejecutiva = Mba’e’apogua Pytyvõha

- Secretario Ejecutivo = Mba’e’apogua Pytyvõhára

- Coordinación de Postgrado = Mbo’ehao Yvetevéva Moñondiveha

- Coordinador de Postgrado = Mbo’ehao Yvetevéva Moñondivehára

- Coordinación de Investigación = Tembikuaareka Moñondiveha

- Coordinador de Investigación = Tembikuaareka Moñondivehára

- Coordinación de Extensión - Myasãiha Moñondiveha

- Coordinador de Extensión - Myasãiha Moñondivehára

- Dirección de Planificación = Aponde’a Sãmbyhyha

- Director de Planificación = Aponde’a Sãmbyhyhára

- Dirección de Extensión = Myasãiha Sãmbyhyha

- Director de Extensión = Myasãiha Sãmbyhyhára

- Dirección de Investigación = Tembikuaareka Sãmbyhyha

- Director de Investigación = Tembikuaareka Sãmbyhyhára

- Dirección de Servicios = Mba’e’apoha Sãmbyhyha

- Director de Servicios = Mba’e’apoha Sãmbyhyhára

- Auditoría Interna de la Facultad = Jesarekoha Hyepypegua

- Auditor Interno de la Facultad = Aranduo Jesarekohára Hyepypegua

 

- Consultorio Psicológico = Apytu’ũkuaahára Renda

- Unidad de Aseguramiento de la Calidad = Mba’ekatu Me’ẽha Renda

 

- Unidades Académicas = Mbo’ehaovusu Vore

- Biblioteca Virtual = Arandukakoty Hekoñandutíva

 

- Misión y Visión = Aporâ ha Hupytyrâ

  

ooo000ooo

 

- UNIVERSIDAD NACIONAL DE ASUNCIÓN = TETÂ MBO'EHAOVUSU PARAGUAYGUA

- FACULTAD DE DERECHO = TEKOJOJA HA AVAREKOKUAATY ARANDUO

- FACULTAD DE CIENCIAS MÉDICAS = POHANOKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE INGENIERIA = APOKATU ARANDUO

- FACULTAD DE CIENCIAS ECONÓMICAS = MBA'EREPYKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE ODONTOLOGÍA = TÂIPOHANOKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE CIENCIAS QUÍMICAS = MBA'EREKOKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE FILOSOFÍA = ARANDUPYKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE CIENCIAS VETERINARIAS = MYMBAPOHANOKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE CIENCIAS AGRARIAS = YVYPURUKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE ARQUITECTURA, DISEÑO Y ARTE = OGA'APO, TA'ÂNGA'APO HA MBA'EJEGUA ARANDUO

- FACULTAD POLITÉCNICA = APOREKOKUAAITA ARANDUO

- FACULTAD DE CIENCIAS EXACTAS Y NATURALES = HA'ETÉVA HA TEKORENDAKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE ENFERMERIA Y OBSTETRICIA = HASYVAREREKUA HA MOMEMBYKUAA ARANDUO

- FACULTAD DE CIENCIAS SOCIALES = AVA'ATYGUA ARANDUO

- CENTRO DE ADIESTRAMIENTO EN SERVICIO (CAES) = OMBA'APÓVA MBOKATUPYRYHA MBO'ERENDA

- COLEGIO EXPERIMENTAL PARAGUAY BRASIL (CEPB) = PARAGUAY BRASIL MBO'EHAO KATUPYRYRÂ

- INSTITUTO PARAGUAYO DE TELECOMUNICACIONES (IPT) = TETÂ MBO'EHAO MARANDUMBYRYGUA

 

ooo0000ooo

 

Leer UNIVERSIDAD NACIONAL DE ASUNCIÓN, en (https://lenguaguarani.blogspot.com/2020/09/aniversario-de-la-universidad-nacional.html)

 

Ver UNIVERSIDAD NACIONAL DE ASUNCIÓN – 132 AÑOS, en (https://www.youtube.com/watch?v=LWBOD0U8IFI)

 

Ver UNIVERSIDAD NACIONAL DE ASUNCIÓN, en (https://www.youtube.com/watch?v=HSru2m9cooo&t=28s)

  


 

domingo, 14 de noviembre de 2021

15 DE NOVIEMBRE: DÍA MUNDIAL SIN ALCOHOL

15 DE NOVIEMBRE: DÍA MUNDIAL SIN ALCOHOL

15 JASYPATEÎ: GUARI’ỹ ÁRA YVÓRAPE

Ohai: David Galeano Olivera

 Leer original (hacer clic) en (https://lenguaguarani.blogspot.com/2021/11/15-de-noviembre-dia-mundial-sin-alcohol.html)

Leer también en (https://dgaleanolivera.wordpress.com/2021/11/15/15-de-noviembre-dia-mundial-sin-alcohol/)


          Cada día 15 de noviembre se recuerda el Día Mundial sin Alcohol, por resolución de la Organización Mundial de la Salud (OMS) y con el objetivo de dar a conocer al mundo los daños físicos y psicológicos que produce en nosotros, el consumo del alcohol. Ñavõ ára 15 jasypateĩ ojegueromandu’a Guari’ỹ Ára Yvórape, Tesãi Yvoragua Aty (OMS) omboajéva’ekue kuatiáre, oipotágui maymave yvopóra oikuaa porã mba’éichapa guari’u ombyai ñande rete ha ñane apytu’ũ.

 


A propósito de esta fecha, en Paraguay a quien está borracho, en Guarani, se le dice ka’u también se puede decir que alguien está “tuichaite ýre”, “tuichaite lembúre”, “tuichaite trónkore”, “ijuru tata”, “hembe’a”, “hetyma tavy”, “ojatapy ipy’áre”, “omokô”, “opichoro”, “opukapareíma”, “ovavajeýma”, “tuichaite tesa rendyre”, o bien “tuichaite tatáre”

 

Algunos ñe’ênga relacionados al oka’úva o borracho

- Oka’úva ha jagua ndo-faltá-i carrera-hápe

- Chéngo ndaka’úi, he’i oka’úva

- Kuña ka’u ha kure ensillado ndaij-agraciádo-i

- Ka’u rehegua ndoikéi

- Oka’úvango ndaha’éi gente

- El último trago, he’i oka’úva

- Nde trágo-pe kavaju jepe ikatu ñambojahu

 

Algunos nombres del aguardiente o caña en Guarani

- Guaripóla (guari)

- Taguato resay

- Takuare’ê rykue

- Jaguarete ry’ái

- Oka’úva kamby

- Iróva

 

sábado, 13 de noviembre de 2021

13 DE NOVIEMBRE: ANIVERSARIO DE VIKIPETÃ (WIKIPEDIA GUARANI)

    13 DE NOVIEMBRE: ANIVERSARIO DE

        VIKIPETã (WIKIPEDIA GUARANI)

Ohai: David Galeano Olivera

Leer original (hacer clic) en (https://lenguaguarani.blogspot.com/2021/11/13-de-noviembre-aniversario-de-vikipeta.html)

Leer también en (https://dgaleanolivera.wordpress.com/2021/11/13/13-de-noviembre-aniversario-de-vikipeta-wikipedia-guarani/)


La versión Guarani de Wikipedia (Vikipetã) fue creada oficialmente el 13 de noviembre de 2005 por un usuario anónimo (con una dirección IP procedente del Reino Unido). Sin embargo, no fue hasta diciembre de 2007, cuando se hicieron adiciones significativas a Vikipetã - Wikipedia Guarani (https://gn.wikipedia.org/wiki/Ape), muchas de las cuales fueron posibles gracias a la colaboración entre David Galeano Olivera en Paraguay y Sarunas Simkus (Šarūnas Simkusun), editor de Wikipedia radicado en Lituania. Galeano Olivera es profesor, escritor, lingüista y presidente-fundador del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI. Esta organización sin ánimo de lucro fue fundada en 1985 con el objetivo de promover y compartir la lengua y la cultura Guarani. Sus actividades principales incluyen la investigación, la formación y las publicaciones.



          Vikipetâ en sus inicios, fue alimentado prácticamente por Sarunas Simkus (quien en ese entonces tenía 17 años), quien alojó los textos que Galeano le iba pasando.

          Galeano afirma “suelo asignar trabajos de lectura o de investigación acerca de biografías de personalidades destacadas paraguayas o extranjeras, o bien sobre temas de literatura, historia o geografía y el resultado es altamente positivo pues los estudiantes, con Vikipetâ, tienen la información a mano y con un acceso rápido pero lo más importante es que está íntegramente en guaraní. Otro hecho significativo que vale la pena destacar es el asombro de algunos estudiantes al descubrir que Wikipedia tiene una versión en Idioma Guarani”.

          Galeano se ha concentrado en artículos relacionados con la cultura guaraní, y poco a poco ha diversificado los contenidos que ahora incluyen otros temas de interés para el público. Aunque hay contenido sobre temas populares de entretenimiento o deportes en otros idiomas, como español, los artículos sobre la cultura guaraní y Paraguay son los que tienen más información agregada.

          A continuación, algunas de las publicaciones realizadas en Vikipetã:

1.- Para quienes no saben y deseen conocer… pueden leer algo de la historia de Wikipedia en Guarani (https://lenguaguarani.blogspot.com/2011/10/para-quienes-no-lo-saben-algo-de-la.html

2.- Francisco Solano López (http://gn.wikipedia.org/wiki/Francisco_Solano_L%C3%B3pez)

3.- Arsenio Erico (http://gn.wikipedia.org/wiki/Arsenio_Erico)

4.- Epifanio Méndez Fleitas (http://gn.wikipedia.org/wiki/Epifanio_M%C3%A9ndez_Fleitas)

5.- Eduardo Galeano (http://gn.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Galeano)

6.- John Lennon (http://gn.wikipedia.org/wiki/John_Lennon)

7.- Mario Vargas Llosa (http://gn.wikipedia.org/wiki/Mario_Vargas_Llosa)

8.- Pablo Neruda (http://gn.wikipedia.org/wiki/Pablo_Neruda)

9.- Rudyard Kipling (http://gn.wikipedia.org/wiki/Rudyard_Kipling)

10.- Revolución Francesa (http://gn.wikipedia.org/wiki/Revoluci%C3%B3n_francesa)

11.- Kapi’atâ (http://gn.wikipedia.org/wiki/Kapiata)

12.- Arareñói ñane retâme (Navidad del Paraguay) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Arare%C3%B1%C3%B3i)

13.- Ary Pyahu (Año Nuevo) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Ary_Pyahu)

14.- Yvyra ára (Día del Árbol) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Yvyra)

15.- Tekoayhu ára (Día de la Amistad) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Tekoayhu_%C3%A1ra)

16.- Poyvi Paraguáy (Día de la Bandera) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Poyvi_Paragu%C3%A1i)

17.- Pumbasy ára (Día de la Guarania) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Pumbasy)

18.- Kuña Paraguáy ára (Día de la Mujer Paraguaya) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Ku%C3%B1a_Paragu%C3%A1y_%C3%81ra)

19.- Mitâ ára ha Acosta Ñu ñorairô (Día del Niño) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Acosta_%C3%91u_%C3%B1orair%C3%B5)

20.- Túva ára (Día del Padre) (http://gn.wikipedia.org/wiki/T%C3%BAva_%C3%81ra)

21.- Marandu’asâihára ára (Día del Periodista) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Marandu%27as%C3%A3ih%C3%A1ra_%C3%81ra)

22.- Karai Octubre (http://gn.wikipedia.org/wiki/Karai_Octubre)

23.- Kurusu ára (Día de la Cruz) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Kurusu_%C3%81ra)

24.- Kurusurape’anduhára (Los Estacioneros) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Kurusurape%27anduh%C3%A1ra)

25.- Mba’apohára ára (Día del Obrero) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Mba%27apoh%C3%A1ra_%C3%A1ra)

26.- Mbo’ehára ára (Día del Maestro) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Mbo%27eh%C3%A1ra_%C3%81ra)

27.- Paraguáy Retâ ára sâso (Independencia del Paraguay) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Paragu%C3%A1i_Ret%C3%A3_%C3%81ra_S%C3%A3so)

28.- Blás Marangatu (San Blás) (http://gn.wikipedia.org/wiki/Blas_Marangatu)

29.- San Juan ára (Día de San Juan) (http://gn.wikipedia.org/wiki/San_Juan_%C3%81ra)

30- Justo Villar (http://gn.wikipedia.org/wiki/Justo_Villar)

31- Nelson Haedo (http://gn.wikipedia.org/wiki/Nelson_Antonio_Haedo_Valdez)

32.- David Galeano Olivera (http://gn.wikipedia.org/wiki/David_Abd%C3%B3n_Galeano_Olivera)

33- Máxima Lugo (http://gn.wikipedia.org/wiki/M%C3%A1xima_Lugo)

34.- El catecismo de Fray Luis de Bolaños, primer libro escrito en Guarani (http://gn.wikipedia.org/wiki/Guarani_Hai%27ymakuaaty)

36.- Teresa de Calcuta (http://gn.wikipedia.org/wiki/Teresa_de_Calcuta)

37.- Rubén Enciso Yegros (http://gn.wikipedia.org/wiki/Rub%C3%A9n_Enciso_Yegros)

38.- Pedro Moliniers (http://gn.wikipedia.org/wiki/Pedro_Moliniers)

39.- Tuguyasuka (http://gn.wikipedia.org/wiki/Tuguyasuka)

40.- Dionisio González Torres (http://gn.wikipedia.org/wiki/Dionisio_Gonz%C3%A1lez_Torres)

41.- Diosnel Chase (http://gn.wikipedia.org/wiki/Diosnel_Chase)

42.- Ramón Artemio Bracho (http://gn.wikipedia.org/wiki/Ram%C3%B3n_Artemio_Bracho)

43.- Rubén Rolandi (http://gn.wikipedia.org/wiki/Rub%C3%A9n_Rolandi)

44.- Arayvoty (http://gn.wikipedia.org/wiki/Aryvoty)

45.- Tavarandu (http://gn.wikipedia.org/wiki/Tavarandu)

46.- Taguato Ruvicha (http://gn.wikipedia.org/wiki/Taguato_ruvicha)

47.- Florence Nightingale (http://gn.wikipedia.org/wiki/Florence_Nightingale)

48.- Kakuaavéva ára (http://gn.wikipedia.org/wiki/Kakuaav%C3%A9va_%C3%81ra)

49.- Mbohapy karai imba’ekuaáva (http://gn.wikipedia.org/wiki/Mbohapy_Karai_Imba%27ekua%C3%A1va)

50.- Avakuaaty (http://gn.wikipedia.org/wiki/Avakuaaty)

51.- Avakuaaty tetepyguigua (http://gn.wikipedia.org/wiki/Avakuaaty_tetepyguigua)

52.- Avakuaaty tembiapoguigua (http://gn.wikipedia.org/wiki/Avakuaaty_tembiapoguigua)

53.- Guarani ñe’ête ha arandu anamandaje (http://gn.wikipedia.org/wiki/Guarani_%C3%91e%27%E1%BA%BDte_ha_Arandu_Anamandaje)

54.- Káso ñemombe’u (http://gn.wikipedia.org/wiki/K%C3%A1so_%C3%91emombe%27u)

55.- Ñe’êpoty Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDpoty_Guaran%C3%ADme)

56.- Kuatiakatu (http://gn.wikipedia.org/wiki/Kuatiakatu)

57.- Guarani reko ha ñe’ê (http://gn.wikipedia.org/wiki/Guarani_reko_ha_%C3%B1e%27%E1%BA%BD)

58.- Pukarâ (http://gn.wikipedia.org/wiki/Pukar%C3%A3)

59.- Ñande Ypykuéra (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91ande_Ypyku%C3%A9ra)

60.- Ñe’êrapokuaa Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDrapokuaa_Guaran%C3%ADme)

61.- Ta’ânga’i kuatiapyre Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/Ta%27%C3%A3nga%27i_Kuatiapyre_Guaran%C3%ADme)

62.- Pu’ae aty Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/Pu%27ae_aty_Guaran%C3%ADme)

63.- Ñe’êpuporâ Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDpupor%C3%A3_Guaran%C3%ADme)

64.- Ñe’êteja Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDteja_Guaran%C3%ADme)

65.- Ñe’êjoajuha Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDjoajuha_Guaran%C3%ADme)

66.- Ñe’êndýi Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDnd%C3%BDi_Guaran%C3%ADme)

67.- Terarângue Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/Terar%C3%A3ngue_Guaran%C3%ADme)

68.- Guarani ñe’êjoajukatu (http://gn.wikipedia.org/wiki/Guarani_%C3%91e%27%E1%BA%BDjoajukatu)

69.- Guarani ñe’êjoaju rekopegua (http://gn.wikipedia.org/wiki/Guarani_%C3%B1e%27%E1%BA%BDjoaju_rekopegua)

70.- Ñe’ê omýiva hendágui (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BD_om%C3%BDiva_hend%C3%A1gui)

71.- Ñe’êpehêtai oñemohendajeýva (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDpeh%E1%BA%BDtai_o%C3%B1emohendaje%C3%BDva)

72.- Ñembojoja (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91embojoja)

73.- Guarani ñe’êysajakuaa (http://gn.wikipedia.org/wiki/Guarani_%C3%91e%27%E1%BA%BDysajakuaa)

74.- Guarani ñe’êtekuaa (http://gn.wikipedia.org/wiki/Guarani_%C3%91e%27%E1%BA%BDtekuaa)

75.- Ñe’êpykuaa Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDpykuaa_Guaran%C3%ADme)

76.- Ñe’êriregua Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDriregua_Guaran%C3%ADme)

77.- Ñe’êjoaju Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDjoaju_Guaran%C3%ADme)

78.- Teroja Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/Teroja_Guaran%C3%ADme)

79.- Yvy ára (http://gn.wikipedia.org/wiki/Yvy_%C3%81ra)

80.- Táva ha jaguakuéra (http://gn.wikipedia.org/wiki/T%C3%A1va_ha_jaguaku%C3%A9ra)

81.- Arapokôindy marangatu (http://gn.wikipedia.org/wiki/Arapok%C3%B5indy_Marangatu)

82.- Víctor Hugo (http://gn.wikipedia.org/wiki/Victor_Hugo)

83.- Mano marangatu (http://gn.wikipedia.org/wiki/Mano_Marangatu)

84.- Tero Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/Tero_Guaran%C3%ADme)

85.- Ñe’êtéva Guaraníme (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDt%C3%A9va_Guaran%C3%ADme)

86.- Ñe’êkuaaty ha ñe’êtekuaa (http://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%E1%BA%BDkuaaty_ha_%C3%91e%27%E1%BA%BDtekuaa)

87.- Martin Luther King (https://gn.wikipedia.org/wiki/Martin_Luther_King)

88.- Rotary Club (https://gn.wikipedia.org/wiki/Rotary)

89.- Club Olimpia (http://gn.wikipedia.org/wiki/Club_Olimpia)

90.- San Judas Tadeo (http://gn.wikipedia.org/wiki/Judas_Tadeo_Marangatu)

91.- José Hernández (http://gn.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Hern%C3%A1ndez)

92.- Pocho Roch (http://gn.wikipedia.org/wiki/Pocho_Roch)

93.- Natalicio de María Talavera (http://gn.wikipedia.org/wiki/Natalicio_de_Mar%C3%ADa_Talavera)

94.- San Cayetano (http://gn.wikipedia.org/wiki/Kajet%C3%A1no_Marangatu)

95.- Invictus - Ñe’êpoty (http://gn.wikipedia.org/wiki/Invictus_%28%C3%B1e%27%E1%BA%BDpoty%29)

96.- Invictus – Ta’ângasyry (http://gn.wikipedia.org/wiki/Invictus_%28ta%27%C3%A3ngasyry%29)

97.- Yom Kippur (http://gn.wikipedia.org/wiki/Yom_Kippur)

98.- Francisco de Asís (https://gn.wikipedia.org/wiki/Francisco_de_As%C3%ADs)

99.- Gabriel García Máquez (https://gn.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Garc%C3%ADa_M%C3%A1rquez)

100.- Jacques de Molay (https://gn.wikipedia.org/wiki/Jacques_de_Molay)

101.- Huâ XXIII (https://gn.wikipedia.org/wiki/Hu%C3%A3_XXIII)

102.- Huâ Páulo II (https://gn.wikipedia.org/wiki/Hu%C3%A3_P%C3%A1ulo_II)

103.- Chikitúnga (https://gn.wikipedia.org/wiki/Chikit%C3%BAnga)

104.- Silvio Pettirossi (http://gn.wikipedia.org/wiki/Silvio_Pettirossi)

105.- José Eduvigis Díaz (http://gn.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Eduvigis_D%C3%ADaz)

106.- Berta Rojas (http://gn.wikipedia.org/wiki/Berta_Rojas)

107.- Mitâ tekoiterape (http://gn.wikipedia.org/wiki/Mit%C3%A3_tekoiterape)

108.- Tupâra'y Marangatu (http://gn.wikipedia.org/wiki/Tup%C3%A3ra%27y_Marangatu)

109.- Mitâ Tekoite Rape (http://gn.wikipedia.org/wiki/Mit%C3%A3_tekoiterape)

110.- Terere (http://gn.wikipedia.org/wiki/Terere)

111.- Tito García (http://gn.wikipedia.org/wiki/Tito_Garc%C3%ADa)

112.- Papa Francisco (https://gn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1pa_Francisco)

113.- Ban Ki-moon (http://gn.wikipedia.org/wiki/Ban_Ki-Moon)

114.- Paul Harris (http://gn.wikipedia.org/wiki/Paul_Percy_Harris)

115.- Rubén Bareiro Saguier (http://gn.wikipedia.org/wiki/Rub%C3%A9n_Bareiro_Saguier)

116.- William Shakespeare (http://gn.wikipedia.org/wiki/William_Shakespeare)

117.- Cerro León (http://gn.wikipedia.org/wiki/Cerro_Le%C3%B3n)

118.- Efrén Echeverría (http://gn.wikipedia.org/wiki/Efr%C3%A9n_Echeverr%C3%ADa)

119.- Lorenzo Prieto (http://gn.wikipedia.org/wiki/Lorenzo_Prieto)

120.- Santiago Leguizamón (http://gn.wikipedia.org/wiki/Santiago_Leguizam%C3%B3n)

121.- Pindo Karai (https://gn.wikipedia.org/wiki/Pindo_karai_arate%C4%A9)

122.- Namaste (https://gn.wikipedia.org/wiki/Namaste)

123.- Carlos Sosa (https://gn.wikipedia.org/wiki/Carlos_Sosa)

124.- Maria Pytyvôhára (https://gn.wikipedia.org/wiki/Maria_Pytyv%C3%B5h%C3%A1ra)

125.- Hose Marangatu (https://gn.wikipedia.org/wiki/Hose_Marangatu)

126.- Tupâsy Maria Rósa Rovasapyre (https://gn.wikipedia.org/wiki/Tup%C3%A3sy_Mar%C3%ADa_R%C3%B3sa_Rovasapyre)

127.- Instituto Superior de Lenguas (https://gn.wikipedia.org/wiki/%C3%91e%27%C3%AAngu%C3%A9ra_Mbo%27ehaovusu)

128.- Luis Alfonso Resck (https://gn.wikipedia.org/wiki/Luis_Alfonso_Resck)

129.- Michael Burt (https://gn.wikipedia.org/wiki/Michael_Burt)

130.- José Félix Bogado (https://gn.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_F%C3%A9lix_Bogado)

131.- Américo Pérez Peña (https://gn.wikipedia.org/wiki/Am%C3%A9rico_P%C3%A9rez_Pe%C3%B1a)

132.- Rudi Torga (https://gn.wikipedia.org/wiki/Rudi_Torga)

133.- Francisco José De Vargas (https://gn.wikipedia.org/wiki/Francisco_Jos%C3%A9_de_Vargas)

134.- Quemil Yambay (https://gn.wikipedia.org/wiki/Quemil_Yambay)

135.- Reinaldo Decoud Larrosa (https://gn.wikipedia.org/wiki/Reinaldo_Juli%C3%A1n_Decoud_Larrosa)

136.- Blás Servín (https://gn.wikipedia.org/wiki/Blas_Serv%C3%ADn)

137.- Joan Manuel Serrat (https://gn.wikipedia.org/wiki/Joan_Manuel_Serrat)

138.- Elpidio Alcaraz Segovia (https://gn.wikipedia.org/wiki/Elpidio_Alcaraz_Segovia)

139.- Darío Gómez Serrato (https://gn.wikipedia.org/wiki/Dar%C3%ADo_G%C3%B3mez_Serrato)

140.- Mario García Siani (https://gn.wikipedia.org/wiki/Mario_Garc%C3%ADa_Siani)

141.- Carlos Miguel Jiménez (https://gn.wikipedia.org/wiki/Carlos_Miguel_Jim%C3%A9nez)

142.- Tito Acuña (https://gn.wikipedia.org/wiki/Tito_Acu%C3%B1a)

 

ooo000ooo

 

Leer VIKIPETã – ACTIVISMO DIGITAL, en (https://rising.globalvoices.org/lenguas/investigacion/activismo-digital-de-lenguas-indigenas/estudios-de-caso/vikipeta/)

 

Leer VIKIPETã – WIKIPEDIA GUARANI – ACTIVISMO DIGITAL, en (https://rising.globalvoices.org/lenguas/investigacion/wikipedia-en-lenguas-indigenas/casos-de-estudio/vikipeta-wikipedia-en-guarani/)

 

Leer VIKIPETã – CIENCIA DEL SUR, en (https://cienciasdelsur.com/2017/11/13/wikipedia-guarani-cumple-diez-anos-internet/)

 

Leer DAVID GALEANO OLIVERA – ACTIVISMO DIGITAL, en (https://rising.globalvoices.org/lenguas/2019/07/08/presentamos-a-david-abdon-galeano-olivera-anfitrion-de-la-semana-8-14-de-junio-para-actlenguas/)

 

martes, 9 de noviembre de 2021

9 DE NOVIEMBRE: MANDI'O ÁRA - DÍA DE LA MANDIOCA

 9 DE NOVIEMBRE: MANDI'O ÁRA - DÍA DE LA MANDIOCA

Por: David Galeano Olivera

Leer original (hacer clic) en (https://lenguaguarani.blogspot.com/2021/11/9-de-noviembre-mandio-ara-dia-de-la.html)

Leer también en (https://dgaleanolivera.wordpress.com/2021/11/09/9-de-noviembre-mandio-ara-dia-de-la-mandioca/)


        ¿Existe algo más paraguayo que la mandioca?. Al respecto podemos manifestar que la mandioca es un insumo noble y fiel en la vida del paraguayo. Ella es prácticamente un miembro más de la familia. Es parte del paisaje campesino paraguayo. Fue y es el primer alimento abundante y de fácil cultivo alrededor del rancho paraguayo. La mandioca es lo único que nunca falta en la mesa e incluso se convierte en el principal alimento-sustento del paraguayo cuando todo lo demás ya no está disponible. Es de origen precolombino. Por más que exista en otros países de América nunca fue tan importante como lo es en el Paraguay. Forma parte de la alimentación básica del paraguayo e inclusive de sus animales: vacas, caballos, cerdos, gallinas, etc. Es inadmisible, impensable, un plato de comida paraguaya sin mandioca y obviamente el pan ni remotamente sustituye a la mandioca. La comida parece que no es comida o bien parece que tiene otro gusto sin la mandioca. El paraguayo hasta siente añoranza de la mandioca cuando está fuera del país o cuando no tiene mandioca para acompañar a cualquier comida. Por consiguiente, hay un profundo, indisoluble y vital vínculo entre la mandioca y el paraguayo y, entonces, es justo decir que nada hay más paraguayo que la mandioca.